ZALIPIE - MALOWANA WIEŚ

ZALIPIE - MALOWANA WIEŚ

Zalipie leży na Powiślu Dąbrowskim, w województwie małopolskim – mniej więcej 80 km od Krakowa i 30 km od Tarnowa. Wizytę najlepiej rozpocząć przy Domu Malarek, gdzie znajduje się bezpłatny parking. To właśnie stamtąd najłatwiej wyruszyć na spacer po wsi, korzystając z mapy z zaznaczonymi malowanymi domami.
Historia Zalipia i jego wyjątkowego charakteru sięga końca XIX wieku. Wówczas wnętrza wiejskich chat były mocno okopcone przez dym z otwartych palenisk. Aby rozjaśnić ciemne ściany, gospodynie zaczęły nanosić na nie jasne plamy z wapna-„packi”. Z czasem proste zdobienia przekształciły się w dekoracyjne motywy – najpierw białe, a później coraz bardziej kolorowe kwiaty. Gdy zabrakło miejsca wewnątrz domów, ornamenty zaczęły pojawiać się również na ich zewnętrznych ścianach, tworząc charakterystyczny styl, z którego dziś słynie cała wieś.
Nie sposób mówić o Zalipiu bez wspomnienia o Felicji Curyłowej (1904–1974), jednej z najważniejszych postaci związanych z tą miejscowością. Choć nie zapoczątkowała samej tradycji, to właśnie ona przyczyniła się do jej rozwoju i rozsławienia. Dzięki swojej działalności promowała zalipiańskie malarstwo ludowe w Polsce i za granicą, a także angażowała się społecznie.

Wiosną każdego roku Zalipie ożywa za sprawą konkursu „Malowana Chata”. Konkurs od ponad 70 lat wspiera i promuje unikalną lokalną tradycję malowania domów. Od 1976 roku jego organizatorem jest Muzeum Ziemi Tarnowskiej wspólnie z Domem Malarek w Zalipiu. W okolicach Bożego Ciała mieszkańcy odnawiają zdobienia lub tworzą nowe, dając świadectwo ciągłości i siły tego wyjątkowego zjawiska.

Choć Zalipie często przedstawiane jest jako „malowana wieś”, w rzeczywistości tylko część domów jest ozdobiona w ten sposób. Spośród ponad stu budynków około czterdzieści wyróżnia się kwiecistymi wzorami. Co ważne, nie jest to skansen, lecz żywa, normalnie funkcjonująca wieś. Malowane domy są prywatnymi przestrzeniami, a ich właściciele tworzą przede wszystkim z chęci podtrzymywania tradycji.

Zabudowa Zalipia jest dość rozproszona, więc trzeba się trochę nachodzić, aby odnaleźć wszystkie malowane domy. Cała trasa zajmuje zwykle od jednej do dwóch godzin, w zależności od tempa i liczby przystanków na zdjęcia czy rozmowy z mieszkańcami. Warto pamiętać, że większość domów to prywatne posesje – czasem można trafić na miejsca oznaczone jako dostępne do zwiedzania, gdzie gospodarze chętnie opowiadają o swojej pasji.

Ciekawostka
Malownicza wieś Zalipie stała się inspiracją dla twórców gry "Wiedźmin 3: Dziki Gon". Nie każdy z graczy wie o tym, że kolorowe chałupy wiejskie, które ogląda podczas rozgrywki, były wzorowane na kolorowych domach w Zalipiu.

Najważniejsze atrakcje w Zalipiu:

• Dom Malarek – lokalne centrum kultury, w którym można poznać historię zalipiańskich malowideł, wziąć udział w warsztatach i kupić ręcznie zdobione pamiątki.
• Zagroda Felicji Curyłowej – dawne gospodarstwo słynnej malarki ludowej, dziś funkcjonujące jako oddział muzealny, gdzie zachowały się oryginalne malunki zarówno we wnętrzach, jak i na zewnątrz budynków.
• Kościół parafialny pw. św. Józefa Oblubieńca – wyjątkowe miejsce z bogatym wystrojem inspirowanym lokalną tradycją, pełne kwiatowych polichromii i zdobionych elementów wyposażenia.
• Remiza strażacka i szkoła – przykłady budynków użyteczności publicznej, które również zostały ozdobione charakterystycznymi, kolorowymi motywami, wpisując się w unikalny krajobraz wsi.